Viện Ngôn ngữ học

Viện Ngôn ngữ học là một cơ quan nghiên cứu ngôn ngữ có trụ sở tại Hà Nội, chuyên khảo cứu các ngôn ngữ và phương ngữ tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á. Viện hoạt động trong mạng lưới học thuật liên kết với các tổ chức như Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Sư phạm Hà Nội và các viện nghiên cứu quốc tế như School of Oriental and African Studies, Max Planck Institute for the Science of Human History, École Normale Supérieure. Viện cũng phối hợp nghiên cứu với các cơ quan văn hóa như Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, Viện Bảo tàng Lịch sử Quốc gia Việt Nam và các tổ chức UNESCO.

Lịch sử

Viện được thành lập sau Cách mạng Tháng Tám và trong bối cảnh tái tổ chức các cơ quan khoa học sau Chiến tranh thế giới thứ hai, với mốc quan trọng liên quan tới các nhà ngôn ngữ học như Hoàng Xuân Hãn, Nguyễn Văn Vĩnh, Bùi Kỷ, Đặng Thai Mai. Trong những thập niên tiếp theo Viện mở rộng nghiên cứu về các ngôn ngữ dân tộc thiểu số như Tày, Thái, Mường, H’Mông và hợp tác với các dự án quốc tế do UNESCO, Ford Foundation, Asia Foundation tài trợ. Giai đoạn đổi mới thấy Viện tăng cường quan hệ với các đại học như Đại học Hà Nội, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội và các viện nghiên cứu quốc tế như Linguistic Society of America, International Phonetic Association, SIL International.

Tổ chức và quản lý

Cơ cấu quản lý của Viện phản ánh mô hình tổ chức nhà nước kết nối với hệ thống học viện, bao gồm Ban Giám đốc, các phòng chuyên môn và các trung tâm nghiên cứu liên ngành. Viện có các phòng như Phòng Phương ngữ học, Phòng Ngữ pháp và Từ vựng học, Phòng Lý thuyết ngôn ngữ, Trung tâm Từ điển học, Trung tâm Lưu trữ tài liệu ngôn ngữ, và các bộ phận hợp tác quốc tế tương tác với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Bộ Giáo dục và Đào tạo và Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội. Cơ chế tuyển dụng và thăng tiến liên quan tới các tiêu chí học thuật được thẩm định theo chuẩn của Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh và các tiêu chuẩn quốc gia tương tự Luật Khoa học và Công nghệ.

Nhiệm vụ và hoạt động nghiên cứu

Viện thực hiện nghiên cứu cơ bản và ứng dụng về các vấn đề ngôn ngữ học như mô tả phương ngữ, phân loại ngôn ngữ, lý thuyết ngữ âm, ngữ pháp so sánh, từ điển học, ngôn ngữ học xã hội và ngôn ngữ học ứng dụng. Các chủ đề nghiên cứu liên kết với trường phái và tổ chức như Structuralism (linguistics), Generative grammar, Functional linguistics, Prague School, và các dự án song phương với National Endowment for the Humanities, British Council, DAAD. Viện tổ chức điều tra ngôn ngữ tại các vùng như Tây Bắc, Trung Bộ, Đông Bắc, hợp tác với các cơ quan địa phương như Ủy ban nhân dân tỉnh Lào Cai, Điện Biên và các cộng đồng dân tộc như Người Dao, Người Khmer.

Giáo dục, đào tạo và hợp tác học thuật

Viện tham gia đào tạo sau đại học cùng với các khoa của Đại học Quốc gia Hà Nội, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh, Đại học Huế, và duy trì chương trình nghiên cứu sinh, hội thảo quốc tế, và các khoá ngắn hạn dành cho cán bộ ngôn ngữ của các cơ quan như Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội, Sở Giáo dục và Đào tạo Hải Phòng. Viện hợp tác xuất bản với các nhà xuất bản như Nhà xuất bản Khoa học và Kỹ thuật, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam và tổ chức hội nghị với đối tác quốc tế như Association for Linguistic Typology, International Association for Vietnamese Studies, Southeast Asian Linguistics Society.

Các dự án và công trình tiêu biểu

Viện chủ trì các dự án gồm biên soạn bộ từ điển song ngữ, từ điển phương ngữ, và hệ thống lưu trữ ngôn ngữ số. Công trình tiêu biểu bao gồm bộ từ điển tiếng Việt chuẩn, bản mô tả phương ngữ Tày-Thái, bộ công trình về ngôn ngữ H’Mông, và các ấn phẩm hợp tuyển về ngữ âm học do các nhà nghiên cứu liên quan tới Nguyễn Hữu Hoành, Nguyễn Tài Cẩn, Trần Trí Dõi biên soạn. Viện cũng triển khai dự án số hóa tư liệu hợp tác với Google Books, chương trình đào tạo cán bộ ngôn ngữ với hỗ trợ từ UNICEF, và nghiên cứu đa ngôn ngữ trong khuôn khổ các sáng kiến của ASEAN và ADB. Các công trình của Viện thường được trích dẫn trong các tạp chí như Linguistic Inquiry, Language, Oceanic Linguistics và xuất bản dưới dạng sách chuyên khảo tại các hội thảo quốc tế như ICLaVE.

Category:Viện nghiên cứu tại Việt Nam