Cách mạng Tháng Tám

Cách mạng Tháng Tám Cách mạng Tháng Tám 1945 là phong trào cách mạng lật đổ triều đình Nhà Nguyễn, chế độ thuộc địa Đế quốc Nhật Bản và sự kiểm soát của Thực dân Pháp ở Việt Nam, dẫn tới việc thành lập Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và đọc Tuyên ngôn độc lập (1945). Sự kiện diễn ra trong bối cảnh Đệ nhị Thế chiến suy yếu, ảnh hưởng của Cách mạng Tháng Mười và phong trào giải phóng dân tộc ở châu Á, thu hút sự chú ý của các lực lượng như Việt Minh và các tổ chức chính trị-xã hội khác. Cách mạng có tác động lan tỏa tới các phong trào độc lập ở Lào và Campuchia trong khu vực.

Bối cảnh lịch sử và nguyên nhân

Giai đoạn trước cách mạng liên quan tới cuộc xung đột giữa Thực dân Pháp và phong trào dân tộc, cuộc xâm lăng của Đế quốc Nhật Bản trong Chiến tranh Thái Bình Dương, và sự suy yếu của các định chế thực dân sau Trận Điện Biên Phủ — mọi lực lượng chính trị như Việt Nam Quốc Dân Đảng, Tân Việt Cách mạng Đảng, Việt Cách, Hội Liên hiệp Quốc dân Việt Nam vận động độc lập. Tình trạng thiếu lương thực, khủng hoảng lao động và chiến lược của Đồng Minh sau Hiroshima làm gia tăng bất mãn của binh lính, công nhân, và nông dân, kết hợp với sự hoạt động của Đảng Cộng sản Đông Dương, Mặt trận Việt Minh, Lực lượng vũ trang Việt Nam trong việc tổ chức đấu tranh. Yếu tố quốc tế như ảnh hưởng của Mỹ, Liên Xô, Trung Hoa Dân Quốc và Trung Hoa Dân Chủ Cộng hòa ảnh hưởng đến tình hình chính trị trong khu vực Đông Nam Á.

Diễn biến cách mạng

Diễn biến bắt đầu từ các cuộc biểu tình và bãi công ở các đô thị như Hà Nội, Huế, Sài Gòn và các tỉnh, với các sự kiện then chốt bao gồm cuộc Tổng khởi nghĩa tháng 8 do Việt Minh phối hợp cùng lực lượng địa phương như Báo Quốc Đảng và các tổ chức công nông. Lực lượng vũ trang địa phương phối hợp với ủy ban dân tộc và chính quyền tay sai như Chính phủ Trần Trọng Kim và các đơn vị thuộc Đế quốc Nhật Bản rút lui; các trận đấu tranh ở những nơi như Hải Phòng, Vinh, Nam Định, Cần Thơ dẫn tới việc chiếm các trụ sở hành chính, kho vũ khí, và nhà tù. Các cuộc gặp giữa lãnh đạo như Hồ Chí Minh, Võ Nguyên Giáp, Trường Chinh và các ủy ban cách mạng địa phương quyết định thời điểm tổng khởi nghĩa, diễn ra song song với tin tức về đầu hàng của Đế quốc Nhật Bản trong khuôn khổ Đệ nhị Thế chiến.

Tuyên ngôn độc lập và thành lập chính quyền cách mạng

Ngày 2 tháng 9 năm 1945, tại quảng trường Ba Đình ở Hà Nội, lễ tuyên bố độc lập do đại diện Việt Minh công bố và Tuyên ngôn độc lập (1945) được đọc trước đại diện nhân dân, giới trí thức, cùng cán bộ lực lượng vũ trang. Sự kiện dẫn tới việc thành lập Chính phủ Lâm thời do Hồ Chí Minh lãnh đạo, tổ chức các bộ, ủy ban nhân dân, và thiết lập quan hệ ngoại giao ban đầu với các phái bộ như Đại sứ quán Liên Xô, Đại sứ quán Trung Hoa Dân Quốc, cùng tiếp xúc với lực lượng Đồng Minh tại Đông Dương. Việc củng cố chính quyền diễn ra đồng thời với thỏa thuận, xung đột và đàm phán với các phe phái như Việt Nam Quốc Dân Đảng, Cao Đài, Hòa Hảo, và các nhóm cộng tác với Thực dân Pháp.

Vai trò của các lực lượng và nhân vật chủ chốt

Những nhân vật chủ chốt bao gồm lãnh đạo như Hồ Chí Minh, Võ Nguyên Giáp, Trường Chinh, Nguyễn Lương Bằng, Phạm Văn Đồng và các cán bộ tuyên truyền, tổ chức công, nông, trí thức. Tổ chức then chốt là Đảng Cộng sản Đông Dương qua công cụ mặt trận là Mặt trận Việt Minh phối hợp với lực lượng dân quân, đảng viên, và các tổ chức xã hội như Hội Phụ nữ và Thanh niên Tiền tuyến. Các lực lượng đối lập hoặc có ảnh hưởng gồm Thực dân Pháp, Đế quốc Nhật Bản, Việt Nam Quốc Dân Đảng, Cao Đài, Hòa Hảo, cùng sự can dự của cường quốc như Anh, Mỹ, Pháp Bảo hộ, và các phái bộ quân sự Đồng Minh tại Sài Gòn và Hải Phòng. Vai trò của các nhân vật ngoại giao như đại diện từ Liên Xô, Vương quốc Anh, Hoa Kỳ đóng góp vào bối cảnh quốc tế của quá trình thiết lập chính quyền mới.

Hệ quả trong ngắn hạn và dài hạn

Trong ngắn hạn, sự kiện dẫn tới thành lập Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, việc giải quyết các cơ sở hành chính, và xung đột với lực lượng Thực dân Pháp sau khi họ quay trở lại, góp phần mở đầu Chiến tranh Đông Dương và các cuộc đàm phán như Hội nghị Fontainebleau trong các năm sau. Về dài hạn, cách mạng ảnh hưởng tới tiến trình lập nhà nước, chính sách đất đai, cải cách, quan hệ với các quốc gia như Liên Xô, Trung Quốc, Mỹ và vai trò trong phong trào giải phóng dân tộc ở Châu Á; nó tạo tiền đề cho các hiệp định sau này như Hiệp định Genève (1954), đồng thời định hình lịch sử chính trị của Việt Nam trong nửa sau thế kỷ XX. Nhân dân, lực lượng vũ trang, tổ chức chính trị và di sản văn hóa chính trị liên quan tiếp tục được ghi nhớ qua ngày lễ quốc gia, tượng đài, bảo tàng như Bảo tàng Hồ Chí Minh và các công trình tưởng niệm tại Quảng trường Ba Đình.

Category:Cách mạng Việt Nam