Nhạc dân tộc cải biên

Nhạc dân tộc cải biên
Name	Nhạc dân tộc cải biên
Native name	Nhạc dân tộc cải biên
Cultural origin	Việt Nam

Nhạc dân tộc cải biên là phong trào và dạng thức âm nhạc phát triển ở Việt Nam nhằm chỉnh lý, sắp đặt, phối khí và biểu diễn âm nhạc dân gian truyền thống theo ngôn ngữ ký hiệu, dàn nhạc chuẩn mực và hệ thống đào tạo chính thức. Phong trào này liên hệ chặt chẽ với các tổ chức âm nhạc, học viện và phong trào cải cách văn hóa, đồng thời tương tác với các nhà soạn nhạc, nhạc công, đơn vị biểu diễn và chương trình giáo dục âm nhạc. Những yếu tố liên quan gồm truyền thống nhạc dân, hòa tấu dàn nhạc, ký âm phương Tây, sáng tác hợp xướng và truyền thông nghệ thuật.

Khái niệm và nguồn gốc

Khái niệm này bắt nguồn từ nỗ lực mã hóa âm nhạc dân tộc bằng ký âm phương Tây, chỉnh lý điệu thức truyền thống và thiết kế dàn nhạc lớn hơn; liên quan đến các tổ chức như Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, Nhà hát Nhạc Vũ Kịch Việt Nam, Nha nghiên cứu văn hóa và phong trào cải cách văn hóa thế kỷ 20. Các nhân vật, viện nghiên cứu và chương trình giáo dục như Trường Âm nhạc Hà Nội và Nhà xuất bản Âm nhạc đã đóng vai trò trong việc truyền bá, đồng thời phong trào tương tác với các sự kiện như Cách mạng tháng Tám, Chiến tranh Việt Nam và công cuộc hiện đại hóa sau đó. Từ góc nhìn thực hành, khái niệm liên kết với việc chuyển đổi thể loại, ký âm, hòa âm và cách tổ chức dàn nhạc như dàn nhạc giao hưởng, dàn nhạc dân tộc và ban nhạc truyền thống.

Lịch sử phát triển

Sự phát triển có thể theo ba giai đoạn: khởi nguồn tiếp xúc với ký âm phương Tây và bộ máy học thuật trong giai đoạn thuộc địa; gia tăng chuyên nghiệp hóa sau thời kỳ độc lập khi các học viện, nhạc viện và nhà hát được thành lập; và đa dạng hóa, giao thoa sau khi Việt Nam mở cửa. Các nhân vật có ảnh hưởng gồm nhà soạn nhạc, giảng viên và nhạc trưởng làm việc tại Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, Đoàn Ca múa Dân tộc Trung ương, Nhà hát Lớn Hà Nội và các trường nghệ thuật ở TP. Hồ Chí Minh. Sự kiện như các cuộc hội nghị âm nhạc, chương trình biểu diễn quốc tế tại Quảng trường Ba Đình, liên hoan âm nhạc ở Festival Huế, và hoạt động xuất bản ảnh hưởng đến tốc độ phổ biến. Dòng chảy lý luận cũng chịu ảnh hưởng từ mô hình dàn nhạc châu Âu như Nhạc giao hưởng Berlin và trường phái sắp xếp của các nhà soạn nhạc hiện đại.

Đặc trưng âm nhạc và kỹ thuật hòa tấu

Phong cách này kết hợp các điệu thức dân gian với kỹ thuật hòa âm, đối âm và cấu trúc hình thức lấy cảm hứng từ các trường phái Âu-Mỹ, từng được nghiên cứu trong bối cảnh các học viện như Conservatoire de Paris và mô phỏng trong chương trình của Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam. Tính truyền thống biểu hiện qua chất liệu giai điệu từ các dân tộc như Kinh, Tày, Thái, Mường và Chăm; kỹ thuật biểu diễn chịu ảnh hưởng từ nhạc cụ như đàn bầu, đàn nguyệt, đàn tranh, sáo trúc và bộ gõ truyền thống, nhưng được sắp xếp theo dàn âm thanh đa tầng tương tự hòa âm cổ điển và phương pháp dàn dựng của các nhạc trưởng như những người làm việc tại Nhà hát Nhạc Vũ Kịch Việt Nam. Các kỹ thuật hòa tấu phổ biến gồm chuyển hóa mode, biến điệu, đối âm, phối thanh mở rộng, và sử dụng ký âm chuẩn để đảm bảo tính tái tạo và giảng dạy.

Công cụ và dàn nhạc trong nhạc dân tộc cải biên

Dàn nhạc thường là tổ hợp giữa nhạc cụ dân gian và nhạc cụ phương Tây: dây (ví dụ đàn nhị, violon), gỗ (ví dụ sáo trúc, clarinet), đồng (ví dụ kèn trumpet, horn), và bộ gõ (ví dụ trống cơm, timpani). Các ensemble, đoàn ca múa và nhà hát như Đoàn Ca múa Dân tộc Trung ương, Nhà hát Lớn Hà Nội và các dàn nhạc địa phương đã thiết kế dàn nhạc lai để trình diễn tác phẩm cải biên. Bên cạnh đó, việc chế tác, bảo quản và phục chế nhạc cụ truyền thống liên quan tới các tổ chức như Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam và xưởng thủ công ở các vùng như Hà Nội, Huế và Đà Nẵng.

Những tác phẩm và nhà soạn nhạc tiêu biểu

Nhiều tác phẩm cải biên, hợp xướng và bản hòa tấu nổi bật do các soạn giả làm việc tại các viện nghiên cứu, học viện và nhà hát, bao gồm các tên tuổi và tổ chức như Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, Đoàn Ca Múa Dân tộc Trung ương, Nhà hát Nhạc Vũ Kịch Việt Nam, cùng những tác giả, giảng viên và nhạc trưởng gắn bó với các chương trình quốc gia và liên hoan như Festival Huế. Dự án và bản phối hành diễn thường được phát hành bởi các đơn vị lưu trữ, nhà xuất bản nghệ thuật và chương trình truyền hình như Đài Truyền hình Việt Nam và bảo tàng âm nhạc. Các tác phẩm tiêu biểu thường xuất hiện trong chương trình của các dàn nhạc, liên hoan quốc tế và các cuộc thi do Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch cùng các hội nghề nghiệp tổ chức.

Ảnh hưởng xã hội và giáo dục âm nhạc

Phong trào tác động đến chương trình giảng dạy tại Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, Trường Đại học Văn hóa Hà Nội, các trung tâm nghệ thuật tỉnh thành, và hệ thống đào tạo âm nhạc cơ sở. Ảnh hưởng xã hội còn thể hiện trong chính sách văn hóa, các lễ hội như Festival Huế, hoạt động biểu diễn ở Nhà hát Lớn Hà Nội và vai trò truyền thông của Đài Truyền hình Việt Nam. Sự thay đổi còn liên quan đến các cơ quan quản lý di sản văn hóa, bảo tàng như Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam và các quỹ sáng tạo nghệ thuật, đồng thời ảnh hưởng tới nghề nghiệp của nghệ sĩ, nhà sản xuất và cơ quan tổ chức biểu diễn.

Tranh cãi, bảo tồn và xu hướng hiện đại

Phong trào này gây tranh cãi về tính nguyên gốc, bản quyền văn hóa, và phương pháp tiếp cận bảo tồn do các tổ chức học thuật, nghệ sĩ dân gian, nhà nghiên cứu và đơn vị chức năng tranh luận; các bên tham gia gồm Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, Đoàn Ca múa Dân tộc Trung ương, bảo tàng, các viện nghiên cứu dân tộc học và cơ quan đạo đức nghề nghiệp. Bảo tồn liên quan tới dự án bản ghi, phục chế âm thanh, sáng kiến của các quỹ văn hóa và chương trình hợp tác quốc tế với các đối tác như các học viện Âu-Mỹ và liên hoan quốc tế. Xu hướng hiện đại bao gồm thí nghiệm đa phương tiện giữa âm nhạc truyền thống và điện tử, hợp tác xuyên ngành với nghệ sĩ, nhà sản xuất âm nhạc và các tổ chức biểu diễn trong nước và quốc tế.

Category:Âm nhạc Việt Nam