Archiwum Państwowe w Warszawie

Archiwum Państwowe w Warszawie
Name	Archiwum Państwowe w Warszawie
Established	1808
Location	Warszawa, Polska
Type	państwowe archiwum

Archiwum Państwowe w Warszawie pełni rolę centralnego ośrodka przechowywania aktów, dokumentów i materiałów historycznych związanych z Warszawą oraz terenami dawnego Księstwa Warszawskiego i Królestwa Polskiego. Instytucja gromadzi materiały obejmujące okresy od średniowiecza przez okres rozbiorów, Cesarstwo Rosyjskie, II Rzeczpospolitą, okupację niemiecką, okupację sowiecką, aż po czasy Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i III Rzeczypospolitej. W zbiorach znajdują się akta administracyjne, hipoteczne, notarialne, militarne, urbanistyczne i fotografie związane z historią Warszawa, Mazowieckie Voivodeship, Księstwo Warszawskie, Królestwo Polskie (1815–1918), II Rzeczpospolita.

Historia

Archiwum powstało w kontekście reformy administracyjnej XIX wieku i reform takich jak zarządzenia Księstwo Warszawskie oraz ustawy z czasów Królestwo Polskie (1815–1918), a jego dzieje splatają się z losami instytucji takich jak Biuro Rady Stanu, Rada Administracyjna, Towarzystwo Historyczne, Polskie Towarzystwo Historyczne. W okresie zaborów zbiory były kształtowane przez akty urzędów rosyjskich jak Gubernia Warszawska oraz dokumenty notarialne związane z sądownictwem prowadzonym przez Sąd Ziemski i Sąd Grodzki. W latach I wojny światowej i II wojny światowej archiwum doświadczyło przesunięć i strat związanych z działaniami Front Wschodni (1914–1918), I wojna światowa, Bitwa Warszawska (1920), Powstanie Warszawskie i okupacją niemiecką. Po 1945 instytucja uczestniczyła w odbudowie zabytków wraz z Konserwator Zabytków, Ministerstwo Kultury i Sztuki oraz programami zgodnymi z ustawą archiwalną.

Zbiory i zasoby

Zbiory obejmują rękopisy, mapy, plany miejskie, akta notarialne, metriki, fotografie, druki ulotne, listy i materiały organizacji takich jak Rada Regencyjna, Polska Partia Socjalistyczna, Stronnictwo Narodowe, Związek Walki Zbrojnej, Armia Krajowa, Żydowska Gmina Wyznaniowa w Warszawie. Szczególne kolekcje dotyczą instytucji takich jak Akcja „Wisła” (materiały powojenne), Komisja Rządowa Przychodów i Skarbu, Towarzystwo Akcyjne, a także dokumenty dotyczące Pałac Kultury i Nauki, Zamek Królewski w Warszawie i Muzeum Narodowe w Warszawie. Zasoby numeryczne i kartograficzne zawierają plany sporządzone przez inżynierów z okresu pod rządami Stanisław August Poniatowski oraz materiały z epoki Napoleon Bonaparte i Księstwo Warszawskie. W zbiorach biograficznych znajdują się akta osób związanych z Józef Piłsudski, Roman Dmowski, Ignacy Jan Paderewski, Władysław Sikorski, Stefan Starzyński i innymi postaciami.

Organizacja i struktura

Instytucję tworzą działy archiwalno-merytoryczne odpowiadające za zespoły akt pochodzące z urzędów miejskich, wojewódzkich, notarialnych, sądowych i wojskowych, współpracujące z jednostkami takimi jak Archiwa Państwowe na szczeblu krajowym, Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych, Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Instytut Pamięci Narodowej oraz organizacjami pozarządowymi jak Polskie Towarzystwo Archiwistów. Struktura zawiera działy: udostępniania zbiorów, konserwacji, digitalizacji, opracowania naukowego, a także pracownie specjalistyczne powiązane z Konserwacja Zabytków i laboratoriami kodu katalogowego zgodnymi z normami międzynarodowymi. Kierownictwo współdziała z organami miejskimi Prezydent m.st. Warszawy oraz jednostkami naukowymi jak Uniwersytet Warszawski, Politechnika Warszawska, Szkoła Główna Handlowa w Warszawie.

Siedziby i budynki

Siedziby instytucji mieściły się w różnych lokalizacjach, w tym w zabytkowych gmachach związanych z Stare Miasto (Warszawa), Śródmieście (Warszawa), kompleksach pokuratorskich i budynkach magazynowych projektowanych przez architektów działających w okresie Zabór rosyjski i II Rzeczypospolitej. Po zniszczeniach okupacyjnych archiwum korzystało z odbudowywanych obiektów przy współpracy z Biuro Odbudowy Stolicy (BOS) i instytucjami konserwatorskimi. Niektóre magazyny powiązane są z planami ewakuacji sporządzonymi podczas działań II wojna światowa, a późniejsze inwestycje uwzględniały standardy zabezpieczeń przeciwpożarowych i klimatyzacji rekomendowane przez normy międzynarodowe i krajowe.

Dostęp i udostępnianie materiałów

Dostęp do zbiorów regulowany jest przepisami archiwalnymi powiązanymi z dokumentami prawnymi wydanymi przez Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych oraz stosownymi aktami Sejm Rzeczypospolitej Polskiej i Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Czytelnicy, badacze i przedstawiciele instytucji naukowych takich jak Polska Akademia Nauk, Zamek Królewski w Warszawie i Muzeum Powstania Warszawskiego mają możliwość kwerend zgodnie z regulaminem, a procedury udostępniania obejmują wnioski, kopie cyfrowe, wypożyczenia międzyarchiwalne oraz opracowania przy użyciu katalogów zgodnych ze standardami archiwalnymi. Zbiory o charakterze wrażliwym podlegają ograniczeniom wynikającym z ustaw takich jak Ustawa o ochronie danych osobowych i innych aktów prawnych.

Projekty digitalizacyjne i konserwacja

Archiwum prowadzi projekty digitalizacyjne we współpracy z jednostkami takimi jak Narodowe Centrum Kultury, Narodowy Instytut Dziedzictwa, Polska Akademia Nauk oraz partnerami zagranicznymi z Europeana i programami finansowania takimi jak programy Unii Europejskiej. Digitalizacja obejmuje fotografie, mapa topograficzna, dokumenty notarialne i księgi metrykalne; równolegle prowadzone są prace konserwatorskie nad papierem, pergaminem, atramentami i oprawami z użyciem metod opracowanych w laboratoriach konserwacji i przez specjalistów współpracujących z Konserwator Zabytków. Archiwum stosuje polityki długoterminowego przechowywania danych cyfrowych oraz standardy metadanych, interoperacyjności i katalogowania zgodne z praktykami instytucji takich jak Digital Repository i krajowymi programami informatyzacji.

Współpraca naukowa i edukacja

Instytucja współpracuje z wydziałami i instytucjami naukowymi jak Uniwersytet Warszawski, Instytut Historii PAN, Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Muzeum Narodowe w Warszawie, Muzeum Powstania Warszawskiego oraz organizuje wykłady, seminaria i wystawy poświęcone postaciom takim jak Ignacy Jan Paderewski, Józef Piłsudski, Stefan Starzyński czy wydarzeniom jak Powstanie Warszawskie i Bitwa Warszawska (1920). Działalność edukacyjna obejmuje praktyki archiwistyczne dla studentów z Politechnika Warszawska i Szkoła Główna Handlowa w Warszawie, a także programy popularyzacyjne adresowane do szkół współpracujących z Ministerstwo Edukacji Narodowej i organizacjami pozarządowymi. Archiwum bierze udział w projektach badawczych dotyczących historii miejskiej, genealogii, historii prawa i historii urbanistyki oraz w projektach międzynarodowych z partnerami z Berlin, Wiedeń, Paryż i Londyn.

Category:Archiwa w Warszawie