This article was accepted into the corpus but its outbound wikilinks were never NER-processed — typical at the deepest BFS hop or when the run's entity cap was reached. No expansion funnel to show.
| Đông Nam Á | |
|---|---|
| Name | Đông Nam Á |
| Native name | Đông Nam Á |
| Region | Đông Nam Á |
| Area km2 | 4,500,000 |
| Population est | 670,000,000 |
Đông Nam Á. Vùng bao gồm các quốc gia và lãnh thổ ở rìa phía đông của châu Á và phía tây của châu Đại Dương, nối liền các tuyến hàng hải giữa Biển Đông, Eo biển Malacca và Biển Andaman. Khu vực này bao gồm các quốc gia ASEAN như Indonesia, Việt Nam, Thái Lan, Malaysia, Singapore, Philippines, Myanmar, Campuchia, Lào và Brunei cùng các vùng đặc thù như Timor-Leste và quần đảo Andaman và Nicobar. Vị trí địa chính trị của vùng gắn với các tuyến hàng hải quốc tế và các tập đoàn khu vực như ASEAN và các hiệp ước an ninh như Hiệp ước Manila.
Khái niệm vùng do các bản đồ như của National Geographic Society, United Nations và World Bank định nghĩa, thường phân biệt giữa khu vực lục địa như bán đảo Đông Dương và quần đảo như Quần đảo Sunda Lớn hay Quần đảo Philippines. Ranh giới tự nhiên liên quan đến Dãy Trường Sơn (Việt Nam), Mekong River (sông Mê Kông), cao nguyên Kon Tum, và các hệ thống biển như Biển Java, Biển Sulu và Vịnh Thái Lan. Các đảo lớn gồm Borneo, Sumatra, Sulawesi và New Guinea (phía Tây thuộc Indonesia), trong khi thành phố cảng như Hong Kong và Macau ảnh hưởng lịch sử bởi tuyến thương mại xuyên khu vực.
Lịch sử khu vực gắn với các vương quốc và đế chế như Đế quốc Srivijaya, Đế quốc Khmer, Majapahit, Đại Việt, Champa và các tuyến thương mại Con đường tơ lụa trên biển. Thời kỳ nhập cư và trao đổi văn hóa liên quan tới các cộng đồng Austronesian peoples và Austroasiatic peoples, cũng như các liên hệ với Đế chế Trung Hoa, Đế quốc Ấn Độ, Đế quốc Hồi giáo, và các cường quốc thực dân như Đông Ấn Hà Lan, Đế quốc Anh, Đế quốc Pháp, Đế quốc Tây Ban Nha và Nhật Bản trong Chiến tranh thế giới thứ hai. Các hiệp ước và sự kiện như Hiệp ước Paris (1783), Hội nghị Berlin (1884–85), các phong trào độc lập do lãnh đạo như Sukarno, Ho Chi Minh, Aung San và quá trình hậu chiến thông qua Hiệp ước San Francisco đã định hình cấu trúc hiện đại. Thế kỷ XX còn chứng kiến xung đột như Chiến tranh Việt Nam, Nội chiến Campuchia và các cuộc cách mạng chống thực dân.
Khu vực đa dạng dân tộc gồm các nhóm như Kinh, Thai people, Javanese people, Malay people, Filipino people, Bamar people, Khmer people, Lao people, Cham people và các cộng đồng nguyên thủy như Aeta và Negrito. Ngôn ngữ chính thức và bản địa thuộc các họ như Austronesian languages, Austroasiatic languages, Sino-Tibetan languages và Dravidian languages trong cộng đồng di cư từ Ấn Độ; các ngôn ngữ quốc gia bao gồm Tiếng Việt, Tiếng Thái, Tiếng Bahasa Indonesia, Tiếng Melayu, Tiếng Filipino, Tiếng Burmese, Tiếng Khmer và Tiếng Lao. Thành phố đa văn hóa như Jakarta, Manila, Bangkok, Kuala Lumpur, Singapore và Ho Chi Minh City phản ánh sự pha trộn dân cư qua di cư nội bộ và di cư quốc tế liên quan tới Hồi giáo, Đạo Phật, Công giáo La Mã và Ấn Độ giáo.
Kinh tế khu vực gồm các nền kinh tế phát triển như Singapore và Brunei, các nền kinh tế công nghiệp hóa như Malaysia, Thailand và Indonesia, cùng các nền kinh tế đang phát triển như Philippines, Vietnam và Myanmar. Ngành xuất khẩu liên quan tới hàng hóa như dầu cọ từ Sumatra, than và khí tự nhiên từ Borneo và Natuna Islands, thủy sản quanh Biển Java và Biển Đông, cùng lĩnh vực sản xuất điện tử và ô tô tại cụm công nghiệp Batam, Penang và Chonburi. Cấu trúc thương mại dựa vào các đối tác như Trung Quốc, Hoa Kỳ, Liên minh châu Âu, Nhật Bản và Hàn Quốc; hiệp định khu vực như RCEP và TPP/TPEP có ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng toàn cầu. Trung tâm tài chính như Singapore Exchange và các khu cảng như Port of Singapore đóng vai trò then chốt.
Di sản văn hóa phong phú thể hiện qua di tích như Angkor Wat, Borobudur, Shwedagon Pagoda, Hue Imperial City và Intramuros. Văn học, nghệ thuật và âm nhạc bao gồm tác phẩm của các nhân vật như Pramoedya Ananta Toer, Jose Rizal, Nguyễn Du; truyền thống như múa Khon, nghệ thuật rạp xiếc Wayang kulit, kiến trúc Buddhist stupa và các lễ hội như Tet, Songkran, Hari Raya và Eid al-Fitr. Ẩm thực vùng thể hiện qua món như Pho, Nasi goreng, Pad Thai, Adobo, Laksa và truyền thống trà như Matcha trong liên hệ xuyên khu vực.
Hệ thống chính trị trải rộng từ các nền cộng hòa và quân chủ lập hiến như Indonesia, Thailand và Malaysia, đến các chế độ độc tài quân sự như trường hợp lịch sử của Myanmar và các chế độ độc đảng trong lịch sử như Đảng Cộng sản Việt Nam. Tổ chức khu vực chủ yếu là ASEAN với cơ chế đối thoại với các đối tác như ASEAN Regional Forum, East Asia Summit và các cơ chế kinh tế như ADB (Ngân hàng Phát triển châu Á). Các tranh chấp lãnh thổ đã đưa đến vụ kiện tại Tòa án Trọng tài Thường trực liên quan tới các quần đảo và vùng biển, trong khi các sáng kiến an ninh liên quan đến Quad và các thỏa thuận song phương với Hoa Kỳ và Nhật Bản.
Khu vực có các hệ sinh thái phong phú như rừng nhiệt đới Taman Negara, rạn san hô quanh Coral Triangle, đồng bằng sông Mekong Delta, và các vùng ngập mặn như Sundarbans (liên kết rộng). Các loài đặc hữu bao gồm Orangutan, Sumatran tiger, Bornean elephant, Komodo dragon và các loài biển như Dugong và Hawksbill turtle. Thách thức môi trường liên quan tới phá rừng tràn lan do mở rộng dầu cọ và khai thác gỗ, ô nhiễm không khí từ cháy rừng gây khói mù xuyên biên giới như các sự kiện của 2015 Southeast Asian haze, biến đổi khí hậu tác động đến mực nước biển ở Mekong Delta và sự kiện bão lớn như Typhoon Haiyan. Các sáng kiến bảo tồn do tổ chức như WWF, Conservation International và chương trình của UNEP hợp tác với chính phủ địa phương để bảo vệ khu vực.
Category:Châu Á