Wolnomularstwo Narodowe

Wolnomularstwo Narodowe
Nazwa	Wolnomularstwo Narodowe
Typ	stowarzyszenie
Kraj	Polska
Założenie	XIX wiek (określane)
Siedziba	Warszawa
Język	polski

Wolnomularstwo Narodowe Wolnomularstwo Narodowe to określenie ruchu stowarzyszeniowego związane z praktykami masońskimi o nacjonalistycznym lub narodowym charakterze, działające w kontekstach takich jak Rzeczpospolita Obojga Narodów, Królestwo Kongresowe, II Rzeczpospolita, Wojna polsko-bolszewicka oraz okresy międzywojenne i powojenne. Organizacja bywała powiązywana z postaciami i środowiskami takimi jak Józef Piłsudski, Roman Dmowski, Ignacy Paderewski, Endecja, Nacjonalizm oraz z instytucjami jak Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, Senat Rzeczypospolitej Polskiej, Rada Regencyjna i Straż Narodowa. Terminologia i działalność była komentowana przez badaczy związanych z Uniwersytet Warszawski, Uniwersytet Jagielloński i instytucje archiwalne jak Archiwum Akt Nowych.

Etymologia i definicja

Nazwa wywodzi się z połączenia pojęć historycznie używanych w kręgach takich jak Loża wolnomularska oraz środowisk patriotycznych reprezentowanych przez Towarzystwo Demokratyczne Polskie, Liga Polska i Związek Patriotów. W literaturze termin interpretowali badacze z Polska Akademia Nauk, historycy jak Marian Kukiel, Władysław Pobóg-Malinowski i publicyści związani z Gazeta Warszawska oraz Ilustrowany Kurier Codzienny. Definicja obejmowała aspekty rytualne powiązane z tradycją masońską oraz cele o charakterze narodowym, które odnosiły się do debat prowadzonych w Sejm Krajowy, Zjazd Gnieźnieński oraz między środowiskami jak Stronnictwo Narodowe i Chadecja.

Historia i rozwój

Początki wiążą się z wpływami okresu napoleońskiego i działalnością osób związanych z Legiony Polskie i Wielka Emigracja, oraz z ruchami tajnymi jak Spisek Wawelski i organizacjami emigracyjnymi takimi jak Hotel Lambert i Towarzystwo Demokratyczne. W XIX wieku istniały kontakty z lożami w Masoneria Francuska, Wielka Loża Anglii i środowiskami w Berlin oraz Wiedeń. W okresie zaborów elementy ideowe korespondowały z programami polityków jak Roman Dmowski, Józef Piłsudski, Wincenty Witos i działaczy stowarzyszeń jak Związek Walki Czynnej. W okresie międzywojennym formy organizacyjne pojawiały się w kontekście konfliktów między Sanacja a Endecja, a także dialogu z instytucjami kulturalnymi jak Polskie Towarzystwo Historyczne i Polski Komitet Olimpijski. Okres okupacji przyniósł rozproszenie i infiltracje ze strony struktur takich jak Gestapo, NKWD oraz działania konspiracyjne w ramach Armia Krajowa i Ruch Oporu. Po 1945 wpływ maleje wskutek represji aparatu państwowego Polska Rzeczpospolita Ludowa, choć elementy przetrwały w emigracji w ośrodkach takich jak Londyn, Paryż, Nowy Jork.

Organizacja i struktura

Struktura bazowała na lożach lokalnych i rytualnych stopniach inspirowanych tradycjami Masoneria Szkocka i Masoneria Francuska, z centralnymi gremiami przypominającymi instytucje typu Wielka Loża czy Konwent. Ciała zarządzające bywały związane z postaciami z kręgów politycznych jak Ignacy Jan Paderewski, Roman Dmowski, Józef Haller i przedstawicielami arystokracji takimi jak Aleksander Jabłonowski. Członkami byli często działacze z Uniwersytet Warszawski, Uniwersytet Jagielloński, prawnikami związanymi z Sąd Najwyższy oraz żołnierze ze środowisk Legiony Polskie i Polskie Siły Zbrojne. Finansowanie obejmowało wsparcie z kręgów sponsorów takich jak Ignacy Paderewski, przemysłowcy powiązani z Związek Przemysłowców oraz darczyńcy obecni w salonach Kraków, Warszawa i Lwów.

Doktryna i rytuały

Doktryna łączyła elementy symboliki zaczerpniętej z praktyk lożowych jak w Błękitna Marka oraz aspekty narodowe obecne w programach Endecja i manifestach jak te podpisywane przez Roman Dmowski. Rytuały obejmowały obrządki z symboliką zaczerpniętą z tradycji masońskich, odniesienia do tekstów historycznych jak Konstytucja 3 maja i pieśni patriotycznych takich jak Mazurek Dąbrowskiego. W praktyce doktryny przewijały się dyskusje o tożsamości reprezentowanej przez elity takie jak Polska Liga Niepodległościowa oraz dylematy ideowe rozpatrywane w gremiach jak Sejm Ustawodawczy.

Rola społeczna i polityczna

Organizacja oddziaływała w sferze elit intelektualnych i politycznych, nawiązywała kontakty z instytucjami kulturalnymi jak Teatr Wielki w Warszawie, Związek Literatów Polskich i środowiskami naukowymi z PAN oraz z mediami takimi jak Gazeta Polska i Kurier Warszawski. Wpływ widoczny był w nominacjach i sieciach patronackich obejmujących osoby z Rząd RP na Uchodźstwie, Senat Rzeczypospolitej Polskiej oraz urzędy administracji lokalnej w Kraków, Poznań i Lwów. W polityce międzywojennej członkostwo korelowało z relacjami wobec formacji jak Sanacja, BBWR i Stronnictwo Ludowe.

Kontrowersje i krytyka

Ruch bywał krytykowany przez środowiska takie jak Kościół katolicki w Polsce, konserwatywną prasę jak Przegląd Wszechpolski oraz ugrupowania lewicowe jak Polska Partia Socjalistyczna za sekretny charakter i przypisywane wpływy w sprawach państwowych. Krytyka obejmowała zarzuty o kolaborację z obcymi wpływami reprezentowanymi przez środowiska w Paryż, Londyn i Berlin oraz oskarżenia wysuwane podczas procesów politycznych w okresie II Rzeczpospolita i po 1945 w procesach pokazowych organizowanych przez Służba Bezpieczeństwa. Debaty te toczyły się także w gremiach akademickich na Uniwersytet Jagielloński i Uniwersytet Warszawski.

Wpływ kulturowy i dziedzictwo

Wpływ przejawiał się w literaturze, muzyce i sztuce poprzez kontakty z twórcami jak Stanisław Wyspiański, Henryk Sienkiewicz, Leopold Staff, Karol Szymanowski oraz instytucjami kultury jak Teatr Narodowy, Filharmonia Narodowa i muzea takie jak Muzeum Narodowe w Warszawie. Dziedzictwo pozostawiło ślady w archiwach Archiwum Akt Nowych, pamiętnikach osób takich jak Ignacy Jan Paderewski i kronikach związanych z Rada Regencyjna oraz w debacie publicznej prowadzanej przez wydawnictwa typu Czytelnik i PWN. Współczesne badania nad fenomenem pojawiają się w pracach uczonych z Polska Akademia Nauk, na wydziałach Uniwersytet Warszawski i Uniwersytet Jagielloński oraz w interdyscyplinarnych projektach finansowanych przez Narodowe Centrum Nauki.

Category:Historia Polski Category:Organizacje w Polsce