Wielka Encyklopedia Powszechna

Wielka Encyklopedia Powszechna była obszerna polskojęzyczna encyklopedia wydana w latach 1962–1970, obejmująca szeroki zakres haseł z zakresu historii, kultury, nauk przyrodniczych i techniki, oraz biografii postaci współczesnych i historycznych. Tomy tej pracy ukazywały się w okresie intensywnych przeobrażeń politycznych i kulturalnych w Polsce, a publikacja wpłynęła na kompendia wiedzy dostępne dla czytelników w miastach takich jak Warszawa, Kraków, Łódź, Gdańsk i Wrocław. Redakcja współpracowała z uczonymi i instytucjami akademickimi, w tym z przedstawicielami Polska Akademia Nauk, Uniwersytet Warszawski, Uniwersytet Jagielloński i Politechnika Warszawska.

Historia i powstanie

Prace nad wydaniem rozpoczęto po II wojnie światowej w kontekście zmian związanych z okresami rządów Bolesław Bierut i Władysław Gomułka, w atmosferze odnowy instytucji kulturalnych oraz działań instytucji takich jak Ministerstwo Kultury i Sztuki i Państwowe Wydawnictwo Naukowe. Inspiracje encyklopedyczne sięgały tradycji wcześniejszych dzieł, w tym nawiązaniom do dorobku Encyklopedia Powszechna Orgelbranda i wpływów z zagranicy, takich jak Encyclopædia Britannica i Great Soviet Encyclopedia. Decyzje o formacie i liczbie tomów były konsultowane z przedstawicielami Polska Akademia Nauk, redaktorami z Wydawnictwo Naukowe PWN oraz autorami powiązanymi z Instytut Historii PAN i Instytut Sztuki PAN.

Redakcja i zespół

Główną koordynacją kierowała redakcja złożona z naukowców i specjalistów, którzy współpracowali z autorytetami takimi jak profesorowie z Uniwersytet Warszawski, Uniwersytet Jagielloński, Uniwersytet Adama Mickiewicza w Poznaniu oraz badaczami z Polska Akademia Nauk i redaktorami związanymi z Państwowe Wydawnictwo Naukowe. Wśród współautorów znaleźli się historycy badający tematy dotyczące Bitwa pod Grunwaldem, Konstytucja 3 maja, Sejm Czteroletni i badacze literatury analizujący twórczość Adam Mickiewicz, Juliusz Słowacki, Henryk Sienkiewicz oraz krytycy zajmujący się dziełami Stanisław Wyspiański, Maria Skłodowska-Curie i Ignacy Jan Paderewski. Do współpracy zapraszano autorów z instytutów technicznych, w tym z Politechnika Warszawska, Akademia Górniczo-Hutnicza i instytutów przyrodniczych takich jak Instytut Chemii Fizycznej PAN.

Struktura i zawartość

Encyklopedia została zaprojektowana jako praca wielotomowa obejmująca hasła alfabetyczne, ilustracje, mapy i tabele, z hasłami dotyczącymi m.in. postaci: Józef Piłsudski, Ignacy Paderewski, Lech Wałęsa, Romuald Traugutt, Tadeusz Kościuszko; wydarzeń: Powstanie Listopadowe, Powstanie Styczniowe, I wojna światowa, II wojna światowa, Bitwa pod Monte Cassino; państw i miast: Polska, Związek Radziecki, Niemcy, Francja, Wielka Brytania; oraz instytucji: Polska Akademia Nauk, Rada Ministrów PRL, Państwowe Wydawnictwo Naukowe. Zawartość obejmowała hasła z zakresu literatury, sztuki, muzyki, w tym o Fryderyk Chopin, Henryk Wieniawski, Karol Szymanowski, a także o osiągnięciach naukowych powiązanych z Maria Skłodowska-Curie i Mikołaj Kopernik. Ilustracje i fotografie dokumentowały m.in. zabytki takie jak Zamek Królewski w Warszawie, Wawel, Katedra na Wawelu oraz mapy regionów takich jak Śląsk, Pomorze i Mazowsze.

Wydania i dystrybucja

Pierwsze tomy ukazywały się w latach 1962–1970, wydane przez Państwowe Wydawnictwo Naukowe i dystrybuowane przez sieć księgarni i bibliotek publicznych w miastach takich jak Warszawa, Kraków, Poznań, Gdańsk i Lublin. Nakład i dostępność były monitorowane przez organy kulturalne, w tym Ministerstwo Kultury i Sztuki oraz placówki wystawiennicze jak Zachęta. Wydania były wykorzystywane przez biblioteki uniwersyteckie na uczelniach takich jak Uniwersytet Warszawski, Uniwersytet Jagielloński i Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu oraz przez instytucje badawcze związane z Polska Akademia Nauk.

Recepcja i znaczenie kulturowe

Publikacja miała duże znaczenie dla popularyzacji wiedzy w środowiskach akademickich i czytelniczych, wpływając na zasoby informacyjne bibliotek uniwersyteckich jak Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie i publicznych sieci czytelniczych. Krytyka dotyczyła wyborów redakcyjnych i zakresu haseł, co było przedmiotem dyskusji na salonach literackich związanych z Kultura (czasopismo), debatach historyków z Instytut Historii PAN oraz recenzjach w pismach takich jak Przegląd Kultury i Tygodnik Powszechny. Dzieło pozostało punktem odniesienia w badaniach nad historiografią polską, porównywane z wcześniejszymi i późniejszymi encyklopediami, w tym z Encyklopedia Powszechna Orgelbranda i publikacjami zagranicznymi takimi jak Encyclopædia Britannica i Great Soviet Encyclopedia.

Category:Encyklopedie polskojęzyczne