Viện Khảo cổ học

Viện Khảo cổ học
Name	Viện Khảo cổ học
Native name	Viện Khảo cổ học
Established	1961
Location	Hà Nội, Việt Nam
Type	Viện nghiên cứu
Director	(đã thay đổi theo nhiệm kỳ)
Website	(không nêu)

Viện Khảo cổ học là một viện nghiên cứu chuyên sâu về khảo cổ học đặt tại Hà Nội, Việt Nam, hoạt động trong lĩnh vực nghiên cứu di tích, di vật và văn hóa vật thể liên quan tới lịch sử Việt Nam và khu vực Đông Nam Á. Viện hợp tác với các trường đại học, bảo tàng và tổ chức quốc tế để tiến hành khai quật, bảo quản và công bố kết quả nghiên cứu liên quan tới tiền sử, lịch sử cổ trung đại và khảo cổ học dân tộc học. Viện tham gia vào các dự án hợp tác quốc tế, giáo dục đại học và bảo tồn di tích cùng các đối tác trong nước và nước ngoài.

Lịch sử

Viện được thành lập trong bối cảnh mở rộng nghiên cứu lịch sử sau Cách mạng Tháng Tám và giai đoạn xây dựng Nhà nước, nối tiếp truyền thống nghiên cứu của các nhà khảo cổ học Việt Nam và cơ quan bảo tàng như Bảo tàng Lịch sử Quốc gia Việt Nam, Viện Viễn Đông Bác cổ học (École française d'Extrême-Orient), Trường Viễn Đông Bác cổ; các cộng sự ban đầu có quan hệ với học giả từ Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội, Viện Sử học, Viện Dân tộc học và Bảo tàng Lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh. Trong những thập niên sau đó, Viện thực hiện các chương trình khảo sát hợp tác với chuyên gia từ Liên Xô, Cộng hòa Dân chủ Đức, Cộng hòa Pháp, và sau này là các dự án chung với Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc, Hoa Kỳ cùng các tổ chức như UNESCO và International Centre for the Study of the Preservation and Restoration of Cultural Property. Những chiến dịch khai quật tiêu biểu liên quan tới di tích thuộc các giai đoạn Văn Lang, Âu Lạc, thời Bắc thuộc, và giai đoạn phong kiến, song song với nghiên cứu các địa điểm như các khu mộ Đông Sơn, di chỉ tiền sử ven sông Hồng, và các khu thành cổ.

Tổ chức và quản lý

Cơ cấu tổ chức bao gồm các phòng ban chuyên môn như Phòng Khai quật, Phòng Bảo quản, Phòng Nghiên cứu, Phòng Lưu trữ và Thư viện, cùng các trung tâm hợp tác quốc tế liên kết với các khoa tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, Trường Đại học Khoa học tự nhiên, Trường Đại học Văn hóa Hà Nội. Viện làm việc với cơ quan quản lý di sản như Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội và các Ủy ban Nhân dân tỉnh khi tiến hành khai quật và bảo tồn tại Hà Nội, Thừa Thiên Huế, Quảng Nam, Nghệ An, Thanh Hóa. Ban giám đốc thiết lập chính sách hợp tác với các viện nghiên cứu quốc tế như British Museum, Smithsonian Institution, Getty Conservation Institute và các trường đại học như University of Cambridge, National University of Singapore, Seoul National University để chia sẻ phương pháp luận và công nghệ bảo tồn.

Nhiệm vụ và hoạt động nghiên cứu

Viện thực hiện các hoạt động điều tra khảo cổ, khai quật có hệ thống, phân tích mẫu vật liệu, định tuổi bằng các kỹ thuật như đồng vị phóng xạ Carbon-14, phân tích đồng vị bền, và khảo nghiệm paleoenvironmental hợp tác với các phòng thí nghiệm như Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology. Nhiệm vụ bao gồm nghiên cứu các nền văn hóa Đông Sơn, Sa Huỳnh, Champa, Đại Việt và các mạng lưới thương mại cổ liên quan tới Con đường Tơ lụa biển, cùng với nghiên cứu về kiến trúc thành quách, nghệ thuật gốm sứ liên hệ tới Bát Tràng, Gốm sứ Đông Á và trao đổi vật liệu với các cảng cổ như Hội An. Viện cũng nghiên cứu di tích tín ngưỡng như đền chùa, lăng tẩm và khảo tách các di tích thuộc thời Lý, Trần, Nguyễn; hợp tác phân tích với chuyên gia lịch sử nghệ thuật từ École des Hautes Études en Sciences Sociales, University of Oxford, The British Library để đối chiếu nguồn tư liệu và iconography.

Bộ sưu tập và bảo quản hiện vật

Bộ sưu tập của Viện lưu trữ hàng nghìn hiện vật gồm đồ đá, đồ đồng, đồ gốm, trang sức và các mô hình kiến trúc thu được từ các di chỉ như di chỉ Sơn Vi, di chỉ Hòa Bình, di chỉ Đồng Đậu, các mộ táng Đông Sơn và các khu định cư ven sông. Viện áp dụng kỹ thuật bảo quản hiện đại, hợp tác với các chuyên gia từ ICCROM, Conservation Center và các phòng thí nghiệm phân tích vật liệu tại Trường Đại học Lehigh, University College London. Hồ sơ lưu trữ bao gồm bản đồ khai quật, ảnh chụp, mẫu đất và mẫu sinh học được bảo quản phối hợp với Viện Di truyền học và các kho lưu trữ quốc gia như Thư viện Quốc gia Việt Nam. Các chương trình số hóa bộ sưu tập kết nối với mạng lưới bảo tàng như Digital Museum Network và các dự án bảo tồn kỹ thuật số hợp tác cùng Google Arts & Culture và các trường đại học đối tác.

Khảo cổ học học thuật và công bố

Viện xuất bản báo cáo khai quật, tạp chí chuyên khảo và các bài nghiên cứu đăng trên các ấn phẩm quốc tế, hợp tác với nhà xuất bản như Oxford University Press, Cambridge University Press và tạp chí chuyên ngành như Journal of Archaeological Science, Antiquity, Asian Perspectives. Viện tổ chức hội thảo, hội nghị quốc tế, tọa đàm với các chuyên gia từ Australian National University, University of Tokyo, Leiden University và mời diễn giả từ các viện nghiên cứu như Smithsonian Institution và Muséum national d'Histoire naturelle. Công bố khoa học được sử dụng làm căn cứ cho hồ sơ di sản văn hóa ứng tuyển danh sách Di sản Thế giới và tham khảo trong các hồ sơ bảo tồn di tích.

Đào tạo, hợp tác và truyền thông cộng đồng

Viện tham gia đào tạo sau đại học, thực tập sinh và chương trình đào tạo nghề cho cán bộ bảo tàng thông qua liên kết với Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Hội Khảo cổ học Việt Nam, Trường Đại học Hà Nội; tổ chức triển lãm, giáo dục cộng đồng hợp tác với Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, Bảo tàng Hồ Chí Minh, Bảo tàng Quảng Ninh để tăng cường nhận thức di sản. Viện thiết lập dự án cộng đồng phối hợp với UBND các địa phương, tổ chức phi chính phủ như VN Heritage Conservation Fund và các quỹ quốc tế như Asian Cultural Council để thực hiện bảo tồn di sản tại địa phương, thúc đẩy du lịch di sản liên vùng, và hỗ trợ xuất bản tài liệu giáo dục dành cho học sinh, sinh viên và công chúng.

Category:Viện nghiên cứu tại Việt Nam