Przegląd Wszechpolski

Przegląd Wszechpolski — miesięcznik o profilu narodowo-katolickim, założony w II Rzeczypospolitej, który od momentu powstania stał się jednym z ośrodków debaty publicznej wokół kwestii tożsamości narodowej, polityki zagranicznej i spraw społecznych. Jego redaktorzy i współpracownicy angażowali się w polemiki z przedstawicielami Polska Partia Socjalistyczna, Chadecja, Liga Narodowa i środowiskami konserwatywnymi, a teksty periodyku były cytowane w dyskusjach dotyczących Traktat wersalski, mniejszości narodowe, Sanacja i relacji z ZSRR oraz Niemcy. Pismo wpłynęło na kształtowanie orientacji części elit związanych z Narodowa Demokracja, co odbijało się w debatach o polityce wewnętrznej, polityce zagranicznej i polityce społecznej.

Historia

Czasopismo powstało w kontekście powojennych przekształceń politycznych po I wojna światowa i po odzyskaniu niepodległości przez Polska; inicjatorami byli działacze związani z ruchem narodowym, w tym postaci znane z aktywności w Liga Narodowa i kręgu współpracowników Roman Dmowski. W okresie międzywojennym redakcja konkurowała o wpływy z pismami takimi jak Gazeta Polska i Słowo; w debacie publicznej odwoływała się do stanowisk formułowanych przez środowiska wokół Stronnictwo Narodowe i intelektualistów powiązanych z Uniwersytet Warszawski. W czasie kryzysów konstytucyjnych oraz po przewrocie majowym związała się krytycznie z polityką Józef Piłsudski, co zintensyfikowało polemiki z redakcjami sympatyzującymi z Sanacja. Okres okupacji przyniósł przerwy i represje wobec współpracowników, w tym osób związanych z Armia Krajowa i podziemiem wydawniczym; powojenne przetrwanie pisma wiązało się z adaptacjami do warunków Rzeczpospolita Polska (1944–1952) i późniejszych lat Polska Ludowa. Odrodzenie po 1989 wiązało się z odniesieniami do dyskusji o transformacji ustrojowej, debatami wokół Lech Wałęsa, Tadeusz Mazowiecki i instytucji takich jak Sejm RP czy Trybunał Konstytucyjny.

Redakcja i format

Redakcja gromadziła autorów z kręgów publicystycznych, akademickich i politycznych, w których pojawiali się współpracownicy znani z publicystyki, historycy i prawnicy związani z uczelniami takimi jak Uniwersytet Jagielloński, Uniwersytet Adama Mickiewicza w Poznaniu oraz instytucjami badawczymi typu Polska Akademia Nauk. Redaktorzy naczelni zmieniali się w kolejnych dekadach, co odzwierciedlało przetasowania w środowiskach związanych z Stronnictwo Narodowe i innymi formacjami politycznymi; redakcja utrzymywała kontakty z wydawcami i drukarniami w Warszawa, Kraków i Poznań. Format magazynu obejmował felietony, eseje, recenzje i analizę polityczną, z sekcjami poświęconymi zagadnieniom historycznym, prawnym i międzynarodowym, przy jednoczesnym stosowaniu stałej grafiki i charakterystycznej szaty typograficznej wypracowanej w okresie międzywojennym.

Treść i tematyka

Artykuły koncentrowały się na kwestiach narodowych i religijnych, z analizami odnoszącymi się do postaci, wydarzeń i instytucji takich jak Roman Dmowski, Józef Piłsudski, Ignacy Jan Paderewski, Władysław Sikorski oraz konfliktów o granice po I wojna światowa i po II wojna światowa. Pismo publikowało teksty poświęcone polityce zagranicznej wobec Niemcy, ZSRR, Czechosłowacja i Litwa, a także artykuły dotyczące kwestii mniejszości takich jak Ukraińcy w Polsce, Żydzi w Polsce i Białorusini. W obszarze historycznym redakcja przywoływała analizy dotyczące bitew i kampanii jak Bitwa Warszawska (1920), Powstanie Warszawskie oraz roli postaci historycznych w kształtowaniu narracji narodowej; w sferze prawnej omawiano orzecznictwo Trybunał Stanu i zmiany legislacyjne okresu międzywojennego. W rubrykach kulturalnych pojawiały się recenzje dzieł takich jak utwory Henryk Sienkiewicz, Bolesław Prus, symfonie i wystawy związane z artystycznymi środowiskami Warszawy i Krakowa.

Wpływ i recepcja

Wpływ periodyku mierzył się z jego obecnością w debacie elit politycznych i środowisk intelektualnych, gdzie dyskutowano stanowiska powiązane z Narodowa Demokracja i konserwatywnymi intelektualistami. Teksty były cytowane w dyskusjach Sejmu, w pismach akademickich i w debatach publicznych z udziałem postaci takich jak Ignacy Mościcki, Władysław Grabski czy później Lech Kaczyński. Czytelnictwo obejmowało kręgi działaczy politycznych, oficerów, profesorów i prawników; oddziaływanie magazynu widoczne było w formowaniu narracji o przeszłości narodowej oraz w krytyce polityk realizowanych przez administracje związane z Sanacja i innymi rządami. W okresie powojennym pismo funkcjonowało jako punkt odniesienia dla dyskusji wokół transformacji po 1989, poruszając tematy związane z Solidarność, transformacją ustrojową i integracją z NATO oraz Unia Europejska.

Kontrowersje i krytyka

Czasopismo bywało krytykowane za stanowiska określane jako nacjonalistyczne przez redakcje lewicowe i liberalne, w tym przez środowiska związane z Polska Partia Socjalistyczna i redakcje jak Kultura. Zarzuty dotyczyły retoryki wobec mniejszości narodowych i interpretacji wydarzeń historycznych; krytycy odwoływali się do analiz publikowanych przez historyków z Uniwersytet Warszawski i Instytut Pamięci Narodowej. W kilku okresach artykuły redakcyjne wywoływały spory parlamentarne i interpelacje poselskie, a także reakcje dyplomatyczne w stosunkach z Niemcy czy Litwa. Debata publiczna wokół pism narodowych obejmowała również spory o finansowanie, patronaty i granice wolności prasy, w których pojawiały się odwołania do instrumentów legislacyjnych i praktyk administracyjnych charakterystycznych dla kolejnych okresów historii Polski.

Category:Czasopisma polskie Category:Historia Polski Category:Media konserwatywne