Commissie voor de Rechten van de Mens

Commissie voor de Rechten van de Mens
Naam	Commissie voor de Rechten van de Mens
Gevormd	20e eeuw
Type	nationale mensenrechteninstantie
Zetel	Den Haag
Talen	Nederlands

Commissie voor de Rechten van de Mens is een nationale mensenrechteninstantie die klachten behandelt, beleidsadviezen formuleert en mensenrechtenmonitoring uitvoert binnen een constitutieel kader, en opereert op de snijlijn tussen parlementaire controle en rechterlijke toetsing. De Commissie onderhoudt formele contacten met talrijke internationale instellingen, nationale ombudsdiensten en niet-gouvernementele organisaties, en publiceert adviezen die worden aangehaald door parlementen, rechtbanken en universiteiten. Haar werk raakt onderwerpen die besproken worden in fora zoals het Europees Parlement, de Verenigde Naties en de Raad van Europa, en wordt vaak vergeleken met instanties als de Hoge Raad, het Europees Hof voor de Rechten van de Mens en de Verenigde Naties Mensenrechtenraad.

Geschiedenis

De Commissie ontstond in een periode van institutionele hervormingen, beïnvloed door voorbeelden als de Comisión Nacional de los Derechos Humanos (Mexico), de Canadian Human Rights Commission en de Equal Opportunities Commission (Hong Kong), en door internationale instrumenten zoals het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten en de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. Oprichtingstrajecten verwezen naar rapporten van instellingen als de Venetiaanse Commissie en aanbevelingen van de Comité voor de Rechten van het Kind, waarbij vergelijkingen werden gemaakt met de ontwikkeling van de European Court of Human Rights en de evolutie van nationale instituties in landen als Frankrijk, Duitsland en Verenigd Koninkrijk. Belangrijke wetswijzigingen die de Commissie vormgaven werden behandeld in debatten in het Staten-Generaal en beïnvloed door arresten van het Hoge Raad en adviezen van de Commissie van de Europese Gemeenschappen.

Mandaat en bevoegdheden

Het mandaat omvat klachtenbehandeling, beleidsadviezen, voorlichting en institutionele monitoring, en wordt gespecificeerd in wetgeving die verwijst naar verdragen zoals het Verdrag inzake de Rechten van het Kind, het Europees Verdrag tot Bescherming van de Rechten van de Mens en de Fundamentele Vrijheden en het Internationaal Verdrag inzake economische, sociale en culturele rechten. De Commissie beschikt over bevoegdheden om onderzoek in te stellen, getuigen op te roepen en samen te werken met toezichthouders zoals de Autoriteit Persoonsgegevens en toezichthoudende organen verbonden aan de Europese Commissie. In urgente gevallen kan zij interim-adviezen geven en haar rapporten worden door parlementaire commissies zoals de Tweede Kamer der Staten-Generaal gebruikt als grondslag voor wetsvoorstellen en moties.

Organisatie en bestuur

De Commissie is hiërarchisch georganiseerd met een college van commissarissen, een secretaris-generaal en gespecialiseerde afdelingen voor zaken zoals discriminatie, detentie, arbeidsrechten en privacy, en werkt samen met onderzoeksafdelingen aan universiteiten zoals de Universiteit van Amsterdam, de Universiteit Utrecht en de Universiteit Leiden. Bestuurlijke benoemingen gebeuren vaak via procedures waarin het Kabinet en parlementaire commissies betrokken zijn, en toezicht vindt plaats door auditinstanties als de Algemene Rekenkamer. De Commissie onderhoudt samenwerkingsverbanden met andere orgaantypen zoals het College voor de Rechten van de Mens (Nederland), internationale ngo's als Amnesty International en Human Rights Watch en vakbonden zoals het FNV.

Werkwijzen en procedures

Klachtenprocedures zijn toegankelijk voor individuen en maatschappelijke organisaties, en volgen stappen die vergelijkbaar zijn met procedures gehanteerd door organen als het Comité tegen Foltering en de VN-Mensenrechtenraad. Onderzoeksprocedures omvatten feitelijke bevragingen, hoor- en wederhoor en de mogelijkheid van bemiddeling, en de Commissie publiceert richtlijnen en handboeken vergelijkbaar met instrumenten van het Council of Europe en het Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights. Voor complexe zaken werkt zij samen met technocratische instanties zoals de Nationale Ombudsman en juridische klinieken verbonden aan instellingen zoals de Erasmus Universiteit Rotterdam.

Belangrijke zaken en uitspraken

De Commissie bracht advies uit in spraakmakende dossiers die parallel liepen met discussies in tribunalen zoals het Gerechtshof Amsterdam en kwesties behandeld in rapporten van organisaties zoals Transparency International en Human Rights Watch. Besluiten van de Commissie werden vaak geciteerd in parlementaire debatten en beleidshervormingen die raakten aan wetgeving beïnvloed door het Europese Hof voor de Rechten van de Mens en nationale rechterlijke uitspraken, en haar adviezen beïnvloedden hervormingsagenda's in sectoren die ook onderwerp waren van rapporten door de Commissie-Dijkstal en de Nationale Actieplannen tegen Racisme.

Samenwerking en internationale betrokkenheid

Internationaal werkt de Commissie samen met zusterorganisaties zoals de Deutsche Menschenrechtsinstitut, de French Defender of Rights en de Irish Human Rights and Equality Commission, en neemt deel aan netwerken als het Global Alliance of National Human Rights Institutions en de European Network of National Human Rights Institutions. Ze stuurt rapportages naar organen als het Comité voor de Rechten van het Kind en het Comité voor de Eliminatie van Discriminatie tegen Vrouwen, en onderhoudt multilaterale relaties met entiteiten als de Verenigde Naties, de Europese Unie en de Raad van Europa.

Kritiek en hervormingsvoorstellen

Kritiek richt zich op vermeende politieke beïnvloeding, beperkte afdwingbaarheid van adviezen en capaciteitsvraagstukken, vergelijkbaar met discussies rond instellingen zoals de Ombudsman en nationale commissies in landen als Italië en België. Hervormingsvoorstellen variëren van versterking van wettelijke sanctiebevoegdheden tot transparantere benoemingsprocedures en nauwere samenwerking met organisaties als Amnesty International, universiteiten en onderzoeksinstituten zoals het Netherlands Institute of Human Rights. Debatten over deze voorstellen vinden plaats in gremia zoals het Staten-Generaal en bij toezichthouders als de Algemene Rekenkamer.

Category:Mensenrechteninstelling